Arabuluculuk, tarafların bir uyuşmazlığı mahkemeye gitmeden, tarafsız, arabuluculuk eğitimi almış ve Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı bir arabulucunun yönetiminde konuşarak çözmelerini sağlayan yöntemdir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na dayanır. Bazı uyuşmazlıklarda tercihe bağlıdır; bazılarında ise dava açabilmenin ön şartıdır. Bu sayfada arabuluculuk nedir, hangi uyuşmazlıklarda zorunludur ve süreç nasıl işler soruları 6325 sayılı Kanun çerçevesinde sırayla ele alınmaktadır.
İçindekiler
Arabuluculuk nedir?
Arabulucu hâkim değildir; kimin haklı olduğuna karar vermez, taraflara çözüm dayatmaz. Görevi, tarafların birbirini anlamasını ve kendi çözümlerini üretmesini sağlamaktır. Çözümün içeriğini taraflar belirler.
Süreç gizlidir. Görüşmelerde söylenenler, sunulan belgeler ve ileri sürülen öneriler daha sonra açılacak davada delil olarak kullanılamaz. Bu gizlilik, tarafların dava riskini düşünmeden açık konuşabilmesi içindir.
Hangi uyuşmazlıklarda dava şartıdır?
Bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmadan doğrudan dava açılamaz; açılırsa dava usulden reddedilir. Dava şartı olan başlıca alanlar şunlardır:
- İşçi–işveren uyuşmazlıkları — kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti, işe iade gibi talepler (7036 sayılı Kanun m.3).
- Ticari davalar — konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.5/A).
- Tüketici uyuşmazlıkları — 6502 sayılı Kanun’un öngördüğü parasal sınırların üzerindeki talepler (m.73/A).
- Kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklar — ilamsız icra yoluyla tahliye hariç (6325 m.18/B).
- Ortaklığın giderilmesi — taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ilişkin uyuşmazlıklar.
- Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan doğan uyuşmazlıklar — 634 sayılı Kanun kapsamındaki anlaşmazlıklar.
- Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar.
Son dört başlık 2023 yılında 7445 sayılı Kanun’la eklenmiştir; bu tarihten önce bu uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılabiliyordu.
Aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişli değildir. Boşanmanın kendisi de arabuluculuğa konu olamaz; tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konular kapsam dışıdır.
Süreç nasıl işler?
Başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu tarafları davet eder, ilk toplantıda süreci ve tarafların haklarını anlatır, ardından görüşmeler başlar.
Süreç iki şekilde biter: taraflar anlaşır ve anlaşma belgesi düzenlenir, ya da anlaşamaz ve son tutanak düzenlenir. Anlaşmama hâlinde dava açılabilir; son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Dava şartı arabuluculukta arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre arabulucu tarafından en fazla bir hafta uzatılabilir (6325 m.18/A). Yani süreç en geç dört haftada biter.
Bu süre, aynı uyuşmazlığın mahkemede alacağı süreyle karşılaştırıldığında arabuluculuğun asıl pratik üstünlüğüdür.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu nedir?
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa, bu durum son tutanakta belirtilir. Katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur. Ayrıca bu taraf lehine Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Bu hüküm 2024 yılında 7531 sayılı Kanun’la değiştirilmiştir; önceki düzenlemede yaptırım daha ağırdı. Katılmama kararı vermeden önce güncel metnin gözden geçirilmesinde yarar vardır.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Taraflar anlaşırsa ücret, Arabuluculuk Ücret Tarifesi’nin İkinci Kısmına göre hesaplanır ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Bu tutar, Tarife’nin Birinci Kısmındaki iki saatlik ücretten az olamaz.
Taraflara ulaşılamaz, taraflar katılmadığı için görüşme yapılamaz ya da iki saatten kısa süren görüşmeler sonunda anlaşma sağlanamazsa, iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Görüşmeler iki saati aşmış ve anlaşma sağlanamamışsa, aşan kısma ilişkin ücret taraflarca eşit karşılanır. Ödenen arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır.
Anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi icra edilebilir mi?
Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi alındığında belge ilam niteliğinde sayılır ve icra dairesi aracılığıyla uygulanabilir. Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesinde şerh aranmaz.
Ancak 6325 m.18/B kapsamındaki uyuşmazlıklarda — kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı — şerh alınması zorunludur. Şerh, taşınmazla ilgili anlaşma belgelerinde taşınmazın bulunduğu yer, diğerlerinde arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden alınır.
Büronun bu alandaki çalışması
Arabuluculuk nedir sorusu yanıtlandıktan sonra sıra, süreçte kimin hangi sıfatla yer alacağına gelir. Coşkun Hukuk Arabuluculuk Bürosu, arabuluculuk sürecinde iki ayrı sıfatla yer alabilir: uyuşmazlığın taraflarından birinin vekili olarak ya da Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı arabulucu olarak. Bu iki rol aynı dosyada birleşemez.
Taraf vekilliğinde yapılan iş; başvuru öncesi dosyanın ve taleplerin hazırlanması, görüşmelerde tarafın temsili, önerilen çözümün hukuki sonuçlarının değerlendirilmesi ve anlaşma sağlanırsa belgenin uygulanabilir biçimde düzenlenmesidir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava aşamasına geçilir.