Aile hukuku; evlenme, boşanma, nafaka, velayet ve eşler arasındaki mal ilişkilerini düzenleyen alandır. Kaynağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun İkinci Kitabı ile 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun’dur. Bu sayfa, söz konusu davalarda uygulanan temel kuralları madde göstererek özetlemektedir. Aşağıdaki başlıklar, aile hukuku kapsamına giren dava ve işlerin hangi kurala göre çözüldüğünü sırasıyla ele almaktadır.
İçindekiler
Aile hukuku hangi konuları kapsar?
4787 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun İkinci Kitabından doğan dava ve işlere bakar. Aynı bentte “Üçüncü Kısım hariç” denildiği için vesayete ilişkin işler bu görevin dışındadır. Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde ise Kanun’un 2. maddesi uyarınca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bu davalara bakar. Kapsama giren başlıca konular şunlardır:
- Evlenmenin butlanı ve iptali davaları
- Boşanma ve ayrılık davaları
- Nafaka, velayet ve çocukla kişisel ilişki kurulması
- Mal rejiminin tasfiyesi ve katılma alacağı
- Soybağı, tanıma ve evlat edinme işleri
- Aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi
Boşanma sebepleri nelerdir?
Kanun, özel ve genel olmak üzere iki grup sebep sayar. Zina (TMK m.161) ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162) bakımından dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer; affeden tarafın dava hakkı yoktur. Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163) hâlinde dava her zaman açılabilir. Terk sebebiyle dava için (m.164) ayrılığın en az altı ay sürmesi, hâkim veya noter aracılığıyla iki ay içinde ortak konuta dönme ihtarı yapılması ve ihtardan sonra iki ay geçmesi aranır. Akıl hastalığında (m.165) resmî sağlık kurulu raporu gerekir. Uygulamada en sık dayanılan sebep ise m.166/1’deki evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır.
Dava açılınca hangi geçici önlemler alınır?
TMK m.168’e göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Dava açılınca hâkim, m.169 uyarınca eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri talep olmasa da resen alır. Tedbir nafakası da bu madde kapsamında hükmedilir ve yargılama sürdüğü sürece geçerlidir.
Boşanmada hangi nafakalar istenebilir?
Yoksulluk nafakası (m.175), boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla ve karşı tarafın malî gücü oranında süresiz olarak bağlanabilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. İştirak nafakası ise m.182/3’e dayanır: velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Ayrıca m.174 uyarınca maddî ve manevî tazminat istenebilir. m.176’ya göre irat biçimindeki nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; yoksulluğun ortadan kalkması gibi hâllerde mahkeme kararıyla kaldırılır. Boşanmadan doğan dava hakları, hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m.178).
Velayet ve kişisel ilişki nasıl düzenlenir?
Ergin olmayan çocuk ana ve babanın velayeti altındadır (m.335). Boşanmada velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (m.336/3). Velayeti kendisine verilmeyen ana veya baba, çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir (m.323). 2021 değişikliğiyle m.182’ye eklenen fıkra gereği mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder. Bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer; eğitim devam ediyorsa eğitim sona erinceye kadar uzar (m.328).
Yasal mal rejimi nedir ve tasfiye nasıl yapılır?
TMK m.202 gereği eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejimi asıldır; başka bir rejim ancak noterde düzenlenen ya da onaylanan sözleşmeyle veya evlenme başvurusu sırasındaki yazılı bildirimle seçilebilir (m.205). Çalışma karşılığı edinimler ve kişisel malların gelirleri edinilmiş mal (m.219); miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler ile manevî tazminat alacakları kişisel maldır (m.220). Boşanmada rejim, karar kesinleşse bile dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (m.225). Tasfiyede her eşin artık değeri hesaplanır (m.231) ve kural olarak diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde katılma alacağı doğar (m.236).
Aile içi şiddette hangi tedbirler istenebilir?
6284 sayılı Kanun kapsamında mülkî amir barınma yeri sağlanması ve geçici maddi yardım gibi koruyucu tedbirlere (m.3), hâkim ise şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, korunan kişiye ve iş yerine yaklaşmaması gibi önleyici tedbirlere (m.5) karar verebilir. Kanun’un 8. maddesine göre tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilir ve koruyucu tedbir kararı için şiddetin uygulandığına dair delil veya belge aranmaz.
Büronun aile hukuku alanındaki çalışması
Coşkun Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu, Sivas’ta aile hukuku dosyalarında dava dilekçesi ve cevap dilekçesi hazırlanması, delil listesi ile tanık listesinin süresinde sunulması, tedbir nafakası ve geçici önlem taleplerinin dosyaya girilmesi, mal rejimi tasfiyesinde tapu, banka ve sosyal güvenlik kayıtlarının toplanması, velayet ve kişisel ilişki düzenlemelerinin takibi ile 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir başvurularının yapılması işlerini yürütür. Nafaka ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarında tarafların talebi hâlinde arabuluculuk süreci de yürütülebilir.