Vergi hukuku, mükellef ile vergi idaresi arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkiden doğan uyuşmazlıkların çözümünü kapsar. Usul kuralları 213 sayılı Vergi Usul Kanunu‘nda (VUK), yargılama kuralları ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu‘nda (İYUK) düzenlenmiştir. Aşağıda bu iki kanunun ilgili maddeleri esas alınmıştır. Bu sayfada vergi hukuku alanındaki başvuru ve dava yolları, süreleriyle birlikte başlıklara ayrılmıştır.
İçindekiler
Vergi ihbarnamesi nedir?
İkmalen ve re’sen tarh edilen vergiler ihbarname ile ilgililere tebliğ olunur; türü ve doğuşu ayrı olan vergiler için ayrı ihbarname kullanılır (VUK m.34). İhbarnamede verginin türü, vergilendirme dönemi, matrah, verginin hesabı ve miktarı, tarhı gerektiren sebepler ile vergi mahkemesinde dava açma süresi ve şekli yer alır (VUK m.35). Takdir komisyonu kararı üzerine tarh edilen vergilerde kararın ve re’sen takdiri gerektiren inceleme raporunun birer sureti ihbarnameye eklenir.
Vergi mahkemesinde dava açma süresi kaç gündür?
İYUK m.7’ye göre dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde vergi mahkemelerinde otuz gündür (Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün). Vergi, resim ve harçlar ile bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda süre, tebliğ yapılan hâllerde tebliğin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Tatil günleri süreye dâhildir; sürenin son günü tatil gününe rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar. Sürenin bitmesi çalışmaya ara verme zamanına rastlarsa süre yedi gün uzamış sayılır (İYUK m.8).
Dava açmak tahsilatı durdurur mu?
Kural olarak dava açılması idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK m.27/1). Ancak vergi mahkemelerinde, vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi ve benzeri mali yükümler ile bunların zam ve cezalarının dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur (İYUK m.27/4). Buna karşılık ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemler ile tahsilat işlemlerinden dolayı açılan davalar tahsil işlemini durdurmaz; bunlar hakkında ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir.
Uzlaşma nasıl işler?
VUK Ek m.1’e göre uzlaşma, ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirlenen tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda gündeme gelir. Uzlaşma talebi, ihbarnamenin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılır. VUK m.359’da yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen ceza uzlaşma kapsamı dışındadır. Süresinde uzlaşma talebinde bulunan mükellef, ancak uzlaşma vaki olmadığı takdirde dava açma yoluna gidebilir; uzlaşma sağlanamazsa tutanağın tebliğinden itibaren dava açma süresi bitmiş veya on beş günden az kalmışsa bu süre on beş gün olarak uzar (VUK Ek m.7).
Vergi incelemesine dayanılarak kesilecek cezalarda ise tarhiyat öncesi uzlaşma yoluna gidilebilir; tarhiyattan önce uzlaşmaya varılırsa tutanakla tespit edilen husus hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz (VUK Ek m.11).
Cezada indirim nasıl uygulanır?
VUK m.376 uyarınca mükellef veya vergi sorumlusu; ikmalen, re’sen ya da idarece tarh edilen vergiyi veya vergi farkını ve vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının yarısını, ihbarnamelerin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurarak vadesinde veya teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildirirse, kesilen cezanın yarısı indirilir. Ödeyeceğini bildirdiği tutarı bu süre içinde ödemeyen veya işlemi dava konusu yapan mükellef bu hükümden yararlanamaz.
Vergi hatalarında düzeltme ve şikâyet yolu nedir?
Vergi hatası, vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi ya da alınmasıdır (VUK m.116). Hesap hataları matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olmasıdır (m.117); vergilendirme hataları ise mükellefin şahsında, mükellefiyette, mevzuda ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hatadır (m.118). Mükellefler hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazı ile isteyebilir, bu yazının taahhütlü posta ile gönderilmesi de mümkündür (m.122); düzeltmeye ilgili vergi dairesi müdürü karar verir (m.120). Dava açma süresi geçtikten sonra düzeltme talepleri reddolunanlar şikâyet yolu ile Bakanlığa müracaat edebilir; il özel idare vergilerinde valiliğe, belediye vergilerinde belediye başkanlığına başvurulur (m.124). VUK m.114’teki beş yıllık zamanaşımı süresi dolduktan sonra ortaya çıkan hatalar düzeltilemez (m.126).
Karara karşı hangi kanun yollarına gidilir?
Vergi mahkemesi kararlarına karşı, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir; kanunda öngörülen parasal sınırı geçmeyen davalarda verilen kararlar kesindir (İYUK m.45). Bölge idare mahkemesi kararlarından m.46’da sayılanlar, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz edilebilir. Bu kanunda öngörülen parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (İYUK Ek m.1).
Büronun vergi hukuku alanındaki çalışması
Coşkun Hukuk Arabuluculuk Bürosu’nda vergi hukuku alanında şu işler yürütülür: tebliğ edilen ihbarnamenin içerik ve süre yönünden incelenmesi, uzlaşma ve tarhiyat öncesi uzlaşma başvurularının hazırlanması, VUK m.376 kapsamındaki indirim başvurusunun değerlendirilmesi, düzeltme talebi ve şikâyet yoluyla müracaat dilekçelerinin düzenlenmesi, vergi mahkemesinde iptal davası açılması ile istinaf ve temyiz dilekçelerinin hazırlanması. Dosya öncelikle tebliğ tarihi ve süreler yönünden ele alınır; yargılama sonucuna ilişkin bir taahhüt verilmez.