Ağır ceza mahkemesinin görev alanı, 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun‘un 12. maddesinde belirlenmiştir. Yargılama usulü ise 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na tâbidir. Soruşturma ve kovuşturmanın genel işleyişi için Ceza Hukuku sayfasına bakılabilir. Bu sayfada ağır ceza mahkemesi önündeki yargılamanın işleyişi, görev alanından kanun yollarına kadar ele alınmıştır.
İçindekiler
Ağır ceza mahkemesi hangi davalara bakar?
5235 sayılı Kanun m.12’ye göre, kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere ağır ceza mahkemesi şu dava ve işlere bakar:
- Ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlar
- Yağma (TCK m.148), irtikâp (m.250/1 ve 2), resmî belgede sahtecilik (m.204/2) ve hileli iflâs (m.161)
- TCK’nın İkinci Kitap Dördüncü Kısmının Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar (318, 319, 324, 325 ve 332. maddeler hariç)
- 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar
Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yargılayacağı kişilere ilişkin hükümler ile çocuklara özgü kovuşturma hükümleri saklıdır.
Görevli mahkeme nasıl belirlenir?
5235 sayılı Kanun m.14 uyarınca mahkemelerin görevinin belirlenmesinde ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler gözetilmeksizin kanunda yer alan suçun cezasının üst sınırı esas alınır. Sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır (m.11). Bu nedenle görev tartışması, iddianamedeki nitelendirmenin karşılığı olan ceza aralığı üzerinden yürür.
Mahkeme kaç hâkimden oluşur?
5235 sayılı Kanun m.9’a göre ağır ceza mahkemesinde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur; mahkeme bir başkan ve iki üye ile toplanır. Asliye ceza mahkemeleri tek hâkimlidir. Mahkemeler bulundukları il veya ilçenin adıyla anılır; iş durumunun gerektirdiği yerlerde numaralandırılmış birden fazla daire oluşturulabilir.
Müdafi bulundurmak zorunlu mudur?
CMK m.150/3’e göre alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmada, müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık için istemi aranmaksızın müdafi görevlendirilir. Ağır ceza mahkemesinin görev alanındaki suçların önemli bölümü bu eşiğin üzerindedir. Şüpheli veya sanığın çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul ya da sağır ve dilsiz olması hâlinde de zorunlu müdafi görevlendirilir (m.150/2).
Tutukluluk süresi ne kadardır?
Tutuklama için CMK m.100’deki koşullar aranır: kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeninin bulunması. Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde tutukluluk süresi en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir, uzatma süresi toplam üç yılı geçemez (m.102/2). Soruşturma evresinde tutukluluk, ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler bakımından bir yılı aşamaz (m.102/4). Uzatma kararları, Cumhuriyet savcısının, şüpheli veya sanık ile müdafiin görüşleri alındıktan sonra verilir (m.102/3).
Tutuklama kararını soruşturma evresinde savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde savcının istemi üzerine veya resen mahkeme verir (m.101/1). Kararda kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tedbirin ölçülü olduğu ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilir. Tutuklama istendiğinde şüpheli veya sanık, seçeceği ya da baro tarafından görevlendirilecek bir müdafiin yardımından yararlanır; verilen kararlara itiraz edilebilir (m.101/5).
Mağdur ve katılan tarafın hakları nelerdir?
Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturmanın her aşamasında hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılabilir (CMK m.237). Mağdur veya suçtan zarar gören davaya katıldığında, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteyebilir (m.239). Katılan, Cumhuriyet savcısına bağlı olmaksızın kanun yollarına başvurabilir (m.242).
Karara karşı hangi kanun yollarına başvurulur?
İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye dilekçe verilerek veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak yapılır (CMK m.273). Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışında kalan hükümleri, m.286’daki istisnalar saklı kalmak üzere temyiz edilebilir; temyiz süresi de iki haftadır (m.291). Süresi içinde yapılan temyiz başvurusu hükmün kesinleşmesini engeller (m.293).
Büronun bu alandaki çalışması
Bu alanda; gözaltı ve sorgu aşamasında müdafilik, tutuklama talebine karşı beyan hazırlanması, tahliye ve adli kontrol talepleri ile tutukluluk incelemelerine itiraz, dosyanın incelenerek delil ve tanık listesi çıkarılması, bilirkişi raporlarına karşı beyan sunulması, duruşmalarda savunma, katılan tarafı için vekillik ve istinaf ile temyiz dilekçelerinin hazırlanması işleri yapılır. Görev yönünden itiraz gerektiren dosyalarda 5235 sayılı Kanun m.12 ve m.14 çerçevesinde değerlendirme yapılır.