Çekişmeli boşanma, eşlerin boşanma iradesi veya boşanmanın sonuçları üzerinde anlaşamadığı hâllerde açılan davadır. Dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu‘nun 161-166. maddeleri ile boşanmada yargılama usulünü düzenleyen 184. maddedir. Bu sayfa, aile hukuku ana başlığının alt konusudur. Çekişmeli boşanma davası, tarafların üzerinde anlaşamadığı her başlığın mahkemece ayrı ayrı incelenmesini gerektirir.
İçindekiler
Çekişmeli boşanma davası nedir?
Taraflardan biri boşanmak istemiyorsa ya da nafaka, tazminat, velayet veya mal paylaşımı başlıklarından yalnız birinde bile uyuşmazlık varsa dava çekişmeli görülür. Bu davada boşanma sebebinin ispatlanması gerekir; TMK m.170’e göre hâkim ancak sebep ispatlanmışsa boşanmaya karar verir. Yargılama, anlaşmalı boşanmadan farklı olarak tanık dinlenmesini ve delil toplanmasını içerdiği için birden çok duruşmada sürer.
Hangi sebeplere dayanılabilir?
Dava, genel sebep olan TMK m.166/1’e dayandırılabilir: evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa her eş dava açabilir. m.166/2 uyarınca davacının kusuru daha ağırsa davalının itiraz hakkı vardır; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve birliğin devamında korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir. Kanun ayrıca özel sebepler sayar:
- Zina (m.161)
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162)
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163)
- Terk (m.164)
- Akıl hastalığı (m.165)
Zina ile m.162’deki sebeplerde dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Terk sebebinde ihtar ve süre koşulları m.164’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Ayrı bir yol da m.166/4’te düzenlenmiştir. 14/11/2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanun’la değiştirilen bu fıkraya göre, boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Anlaşmalı boşanmadan farkı nedir?
TMK m.166/3’e dayanan anlaşmalı boşanmada evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin protokolü uygun bulması aranır; sebep ayrıca ispatlanmaz. Çekişmeli davada ise kusur ve boşanma sebebi delillerle ortaya konur. Bu fark, tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerini doğrudan etkiler: m.174 ve m.175 kusur ölçütüne bağlıdır.
Dava nerede açılır ve süreç nasıl işler?
Yetkili mahkeme TMK m.168’e göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Görevli mahkeme, 4787 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca aile mahkemesidir. Dava dilekçesinin içeriği 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 119. maddesinde sayılmıştır. Davalının cevap süresi, dilekçenin tebliğinden itibaren iki haftadır; koşulları varsa bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir (HMK m.127). Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır (HMK m.137).
Deliller nasıl gösterilir?
HMK m.194’e göre taraflar dayandıkları vakıaları ispata elverişli biçimde somutlaştırmak ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmek zorundadır. Tanık listesi bakımından m.240 kesin bir sınır koyar: listede gösterilmemiş kişiler dinlenemez ve ikinci bir liste verilemez. Boşanmaya özgü kurallar ise TMK m.184’tedir. Buna göre hâkim taraflara yemin öneremez, tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz, kanıtlar serbestçe takdir edilir ve fer’î sonuçlara ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz. Taraflardan birinin istemi üzerine duruşmanın gizli yapılmasına karar verilebilir.
Yargılama sırasında hangi tedbirler alınır?
Dava açılınca hâkim, TMK m.169 uyarınca eşlerin barınması ve geçimi, malların yönetimi ile çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alır. Tedbir nafakası ve geçici velayet düzenlemesi bu kapsamdadır. Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun’un 5. maddesindeki önleyici tedbirler ayrıca istenebilir; bu kararlar Kanun’un 8. maddesine göre ilk defasında en çok altı ay için verilir.
Karar hangi konuları kapsar?
Boşanma kararıyla birlikte maddî ve manevî tazminat (m.174), yoksulluk nafakası (m.175), çocuklar bakımından velayet ve kişisel ilişki ile iştirak nafakası (m.182) hükme bağlanır. Mal rejimi, boşanma kararı verilmesi hâlinde dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (m.225); tasfiye ve katılma alacağı çoğu zaman ayrı bir davanın konusudur. Boşanmadan doğan dava hakları, hükmün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (m.178).
Büronun bu alandaki çalışması
Coşkun Hukuk ve Arabuluculuk Bürosu, Sivas’ta çekişmeli boşanma davası dosyalarında dava ve cevap dilekçelerinin hazırlanması, HMK m.194 kapsamında delillerin somutlaştırılması, tanık listesinin süresinde sunulması, banka, tapu ve sosyal güvenlik kayıtlarının mahkeme aracılığıyla getirtilmesi, tedbir nafakası ve 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbir taleplerinin yürütülmesi, duruşmalarda temsil ve kararın istinaf incelemesine taşınması işlerini yapar.